Địa chí huyện Đạ Huoai

PDF.InEmail

Đạ Huoai là một huyện phía tây nam của tỉnh Lâm Đồng, có diện tích tự nhiên 489,6km2, dân số 30.248 người (số liệu năm 1999).

Phía đông huyện Đạ Huoai giáp thị xã Bảo Lộc và huyện Bảo Lâm; phía nam giáp tỉnh Bình Thuận; phía tây bắc giáp huyện Đạ Tẻh và phía tây giáp tỉnh Đồng Nai.

Đạ Huoai trước kia là một vùng đất thuộc quận B’Lao. Năm 1959, quận B’Lao được đổi tên thành quận Bảo Lộc. Madagouil là một xã thuộc quận Bảo Lộc, sau này trở thành xã Mađagui và thị trấn Mađagui, huyện lỵ của Đạ Huoai.

Ngày 12-7-1965, xã B’Sar thuộc quận Tánh Linh (tỉnh Bình Tuy) được sáp nhập vào quận Bảo Lộc.

Trước năm 1975, vùng đất Đạ Huoai hiện nay chỉ có 2 xã: B’Sar và Madagouil.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, vùng đất Đạ Huoai thuộc huyện Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng gồm 4 xã : Lộc Thọ, Lộc Phước, Lộc Phú, Lộc Trung.

Ngày 14-3-1979, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 116-CP chia huyện Bảo Lộc thành hai huyện lấy tên là huyện Bảo Lộc và huyện Đạ Huoai. Huyện Đạ Huoai gồm có các xã: Ma Đa Goui, Đa Oai, Đa M’Ri, Đa Ploa, Đa Teh, Đa Kô, Đa Lay; thị trấn Ma Đa Goui, thị trấn nông trường Đa Teh và thị trấn nông trường Đa M’Ré.

Ngày 29-12-1981, Quốc hội khoá VII, kỳ họp thứ II, ra Nghị quyết sáp nhập xã Đồng Nai thuộc huyện Phước Long, tỉnh Sông Bé vào huyện Đạ Huoai.

Ngày 6-6-1986, Hội đồng Bộ trưởng ra Quyết định số 68-HĐBT chia huyện Đạ Huoai thành 3 huyện: Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên.

Hiện nay, huyện Đạ Huoai có 9 đơn vị hành chính gồm 2 thị trấn: Mađaguôi, Đạ M’ri và 7 xã: Đạ P’lơa, Hà Lâm, Mađagui, Đạ Oai, Đạ Tồn, Đoàn Kết, Đạ M’ri.



Năm 1877, trong thời gian làm Dinh điền sứ tỉnh Bình Thuận, Nguyễn Thông (1826 -1894) - một sĩ phu yêu nước đã tổ chức thám hiểm vùng đất

giữa ba con sông: La Ngà, Đạ Huoai và Đồng Nai với dự định lập đồn điền khai khẩn vùng thượng du. Ông đã phái Nguyễn Văn Trị, Sĩ Văn Long, Dương Văn Long và Hoàng Phú đến sông Đa Dâng (Đạ Đờng) để xem xét tình thế. Trong tờ sớ dâng lên vua Tự Đức ngày 11 tháng 8 năm Tự Đức thứ 30 (17-9-1877), ông viết:

“Ngày mùng 8 tháng 6 thì đến sông lớn Đạ Đưng, rộng khoảng năm sáu mươi trượng, nước đục ngầu, giữa có đảo dài. Người Man gọi nước là “đạ”, lớn là “đưng”, cũng như người Việt nói là “sông lớn”. Đạ Đưng, người Việt gọi là sông Dã Dương, hạ lưu là sông lớn Thần Quy. Từ sách Man Mê Pu đi đến sông Tô Sạ, dọc đường phần nhiều là núi cao, từ Côn Hiên đến sông Đạ Đưng đều là đất bằng, địa thế rộng rãi, khoảng khoát, có thể khám xét để lập đồn điền khẩn hoang”.

Trong chương trình thám hiểm khai phá cao nguyên của người Pháp, vùng Đạ Huoai là một trong những điểm họ đã thám hiểm trước khi thám hiểm vùng Đà Lạt.

Từ ngày 1-11-1880, bác sĩ hải quân Paul Néis khởi hành thám hiểm vùng thượng lưu sông Đồng Nai.

Ngày 29-11, đoàn đến bờ sông Đồng Nai. Sau đó, đoàn đi dọc hữu ngạn sông Đồng Nai trong hai ngày qua một khu rừng đẹp, trên con đường mòn do voi và tê giác vạch ra.

Bác sĩ Paul Néis viết về sông Đa Dâng và Đạ Huoai:

“… Tại hợp lưu với sông Đạ Huoai, sông Đa Dâng chảy siết và không thể đi bằng thuyền độc mộc; ngược lại, sông Đạ Huoai chảy chậm nhưng dòng sông cũng rộng như sông Đa Dâng.

… Từ hợp lưu với sông Đạ Huoai, dòng sông vẫn chảy theo hướng tây nam, chiều rộng thay đổi từ 100 đến 120m: vài đảo nhỏ đầy cây cối, bờ sông cao 4 - 5m, đá lô nhô tại vài nơi.

… Người Thượng sống trong từng làng gần như độc lập. Trong mỗi làng cuộc sống là cuộc sống cộng đồng: họ cùng làm rẫy, chất hoa màu thu hoạch được vào trong kho và mỗi ngày lấy ra một lượng cần thiết để tiêu dùng.

Có thể tập hợp các buôn lại theo bộ tộc khác nhau về ngôn ngữ, phong tục và tập quán. Bộ tộc quan trọng nhất chúng tôi gặp là bộ tộc Mạ. Ngày xưa, họ sống trong một vương quốc hùng cường trải dài từ Nam Kỳ đến phía bên kia núi Lang Bian, và từ sông Đồng Nai đến dãy núi chạy dọc theo bờ biển miền Trung”.

Trong hành trình thám hiểm của bác sĩ Alexandre Yersin được tổ chức sau Paul Néis 12 năm (1893), cũng có thám hiểm vùng đất nằm giữa 3 con sông: La Ngà, Đạ Huoai và Đồng Nai.

Trong kháng chiến chống Mỹ, địa bàn Đạ Huoai được gọi là K4 do Ban cán sự Đảng K4 thuộc Tỉnh ủy Lâm Đồng phụ trách.

Lực lượng cách mạng đã thường xuyên kiểm soát và làm chủ đoạn đường từ đèo Chuối đến phía nam Bảo Lộc, tạo nên cửa khẩu quan trọng tiếp tế lương thực thực phẩm và cung cấp tin tức từ bên ngoài cho Khu VI và vùng căn cứ tỉnh Lâm Đồng cũ.

Đạ Huoai có một xã căn cứ cách mạng gọi là xã B’Gia, nay là một phần của xã Đạ P’lơa và xã Đoàn Kết. Nơi đây, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng, dân quân du kích đã tham gia vào cuộc nổi dậy phá ấp chiến lược Bắc Ruộng và nhân dân vùng kháng chiến đã tham gia tải lương, tiếp đạn.

Ngày 27-3-1975, lực lượng sư đoàn 7 đánh chiếm chi khu Đạ Huoai (tên cũ gọi là chi khu B’Sar), chiếm đồn Madagouil và giải phóng xã Madagouil.

Ngày 22-8-1998, xã B’Gia được Nhà nước tuyên dương “Anh hùng lực lượng vũ trang”.

*

Đạ Huoai có con sông chính là sông Đạ Huoai và sông Đạ M’rê.

Sông Đạ Huoai phát nguyên từ suối Đạ M’ri, chảy xuống qua Suối Tiên. Khi vào địa phận Đạ Huoai, lòng sông rộng dần ra trung bình 15m, rồi đổ vào sông Đồng Nai. Phụ lưu chính là sông Đạ M’rê có chiều dài 50km, rộng 10 -12m.

Núi cao nhất ở Đạ Huoai là núi Lú Mu (1.079m) với đặc điểm là tảng đá lớn trên **nh núi có thể nhìn thấy từ quốc lộ 20.

Đạ Huoai có độ cao trung bình 300m so với mặt biển, khí hậu rất khác với Đà Lạt, Bảo Lộc, nhưng rất gần với khí hậu các tỉnh miền Đông Nam Bộ.

Địa hình thấp dần từ phía tây bắc xuống giáp sông Đồng Nai bị chia cắt bởi các đồi núi từ cao nguyên Di Linh - Bảo Lộc kéo xuống, đồng thời cũng tạo ra bậc thềm bằng phẳng. Địa hình bằng phẳng chủ yếu do bồi tụ phù sa của sông. Đây là địa hình mang tính chất chuyển tiếp giữa dạng địa hình vùng cao nguyên và địa hình vùng đồng bằng.

Nhiệt độ trung bình hàng năm 22 - 24oC, nhiệt độ cao nhất 34 - 35oC. Đạ Huoai chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa tây nam, lượng mưa hàng năm cao. Cường độ mưa lớn và nhiều ngày.

Đạ Huoai là một vùng đất có tiềm năng về rừng với nhiều loại gỗ quý, đặc biệt rất nhiều tre nứa cung cấp cho công nghiệp giấy và ngành tiểu thủ công nghiệp: song, tre, mây, tăm nhang,...

Đất đai của Đạ Huoai phù hợp với cây công nghiệp, cây ăn quả, cây lương thực.

Do có nhiều sông suối, với nhiều thảm thực vật tự nhiên, lại nằm ở đoạn giữa trên con đường nối liền giữa Thành phố Hồ Chí Minh với Đà Lạt, ngay ở ngã ba nối liền quốc lộ 20 với vùng Đạ Tẻh, Cát Tiên bằng đường 721, nên huyện Đạ Huoai có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển dịch vụ du lịch bên cạnh nền kinh tế chủ lực của mình là nông - lâm - công nghiệp.

Đạ Huoai có 9.694ha đất nông nghiệp, trong đó đất cây công nghiệp lâu năm chiếm 5.549ha; đất có rừng 35.551,22ha, trong đó rừng tự nhiên là 34.397,44ha, rừng trồng 1.153,78ha, diện tích sông suối 365ha.

Tổng sản lượng lương thực qui thóc năm 1999 là 2.271 tấn, trong đó có 1.653 tấn là sản lượng của 528ha lúa.

Mía là cây công nghiệp ngắn ngày phát triển khá trên diện tích 741ha với sản lượng 48.761 tấn mía cây.

Điều là cây công nghiệp dài ngày phát triển mạnh, từ 898ha (năm 1991) đã tăng lên 4.490ha (năm 1999) với sản lượng 1.304 tấn hạt. Loại cây này rất phù hợp với diện tích rộng lớn của các khu đất trống, đồi núi trọc vùng Đạ Huoai và cung cấp hạt điều cho Xí nghiệp Chế biến hạt điều.

Cây ăn quả vùng Đạ Huoai phát triển thuận lợi. Năm 1991 diện tích 350ha, đến năm 1999 diện tích tăng lên gần gấp 4 lần (1.310ha), với tổng sản lượng là 5.197 tấn. Cây ăn quả ở đây có nhiều loại như: chôm chôm, sầu riêng, mít tố nữ,… Mùa quả ở Đạ Huoai thường chậm hơn so với mùa quả ở các miệt vườn miền Nam vài tháng cho nên bán chạy, ít bị đụng chợ, nên vào dịp cuối mùa quả, người tiêu dùng và du khách thường tìm mua trái cây vùng Đạ Huoai.

Ngành nông lâm nghiệp của Đạ Huoai năm 1995 chỉ đạt tổng giá trị sản xuất 9,5 tỷ, còn thấp so với tiềm năng một vùng nguyên liệu khá phong phú như tre nứa, điều, mía, đá xây dựng, vàng, nước khoáng thiên nhiên,…

Cạnh quốc lộ 20 có con sông rộng lượn quanh những dãy núi cao và những cánh rừng trùng điệp, lòng sông có những tảng đá lớn nhưng được bào mòn nhẵn, nhấp nhô, tạo nên những dòng thác nhỏ. Tiếng reo của nước, tiếng reo của rừng tạo nên một thắng cảnh vừa nên thơ vừa hùng vĩ. Đó là Suối Tiên, một thắng cảnh tự nhiên nổi tiếng của Đạ Huoai do Tổng Công ty Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh đầu tư và khai thác.

Gọi là Suối Tiên nhưng thực ra đó là một đoạn của con sông Đạ Huoai. Du khách vô cùng thích thú khi thả bè trôi trên dòng suối hay bơi lội vào những ngày nắng ráo đẹp trời.

Khu du lịch Suối Tiên đang thu hút nhiều du khách dừng chân trong những chuyến tham quan Lâm Đồng - Đà Lạt.

Hoạt động văn hoá, giáo dục, y tế của huyện Đạ Huoai cũng có nhiều chuyển biến đáng kể. Huyện có 15 trường học (11 trường tiểu học, 3 trường trung học cơ sở, 1 trường trung học cơ sở và phổ thông trung học) với 7.982 học sinh. Toàn huyện có 1 phòng khám đa khoa và 9 trạm y tế nằm rải rác ở thị trấn Mađagui và các xã với 96 y tá và bác sĩ.

Theo tính toán của ngành thống kê tỉnh Lâm Đồng, GDP bình quân đầu người của huyện Đạ Huoai trong năm 1995 đạt 221 USD, trong khi đó GDP bình quân đầu người của tỉnh Lâm Đồng là 307 USD. Trong tương lai không xa, Đạ Huoai sẽ đạt được bình quân chung của Lâm Đồng nếu được Trung ương, tỉnh chú ý đầu tư và Đảng bộ, chính quyền huyện Đạ Huoai biết khai thác, phát huy hết các tiềm năng, thế mạnh của chính mình.

xpc logo.jpgDIETHELM.jpgVNDG.jpgsaigonlh.jpgb_logo.jpgLogo SAMMY DALAT Hotel.jpg677677_170608100347.jpg 
spinner

Thống kê

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay715
mod_vvisit_counterHôm qua1060
mod_vvisit_counterTuần này5814
mod_vvisit_counterTuần trước6772
mod_vvisit_counterTháng này15883
mod_vvisit_counterTháng trước6585
mod_vvisit_counterTất cả184546